Nostaljik Türk filmleri  |   Nostaljik Yabancı filmler  |   İstanbul AVM'ler  |   Ankara AVM'ler  |   İzmir AVM'ler  |   Kıbrıs AVM'ler  |  

Kanal İstanbul

Kanal Istanbul

Kanal Istanbul, Istanbul`un Avrupa yakasinda Karadeniz`den Marmara Denizi`ne uzanmasi tasarlanan bir su yolu projesidir. Gecmiste benzerleri onerilmis olsa da, bu hâliyle Kanal Istanbul projesi 2011 yilinda donemin basbakani Recep Tayyip Erdogan tarafindan aciklandi.[1] Proje icin ilk ihale 26 Mart 2020 tarihinde gerceklestirildi.[2] Istanbul Bogazi`na alternatif su yolu projesinin tarihi Roma Imparatorlugu`na kadar uzanir. Bitinya Valisi Plinius ile Imparator Trajan arasindaki yazismalarda Sakarya Nehir Tasimaciligi Projesi`nden ilk defa bahsedilmistir.[3][4] Karadeniz ve Marmara`yi yapay bir bogazla birbirine baglama fikri 16. yuzyildan bu yana 6 kez gundeme gelmistir.[5] 1500`lu yillarin ortalarinda Osmanli Devleti`nin hayata gecirmeyi planladigi 3 buyuk projeden biri Sakarya Nehri ve Sapanca Golu`nu Karadeniz ve Marmara`ya baglamakti. 1550 yilinda Kanuni Sultan Suleyman doneminde gundeme geldi. Donemin iki buyuk mimari Mimar Sinan ve Nicola Parisi hazirliklara baslamasina ragmen savaslardan dolayi bu projenin hayata gecirilmesi iptal edildi.[6][7] Istanbul`un batisinda bir kanal projesi ilk kez TUBITAK`in Bilim ve Teknik dergisinde Agustos 1990 tarihinde yayinlanan bir makalede onerilmistir. Donemin Enerji Bakanligi Musaviri Yuksel Onem`in kaleme aldigi makalenin basligi "Istanbul Kanali`ni Dusunuyorum" idi. Buyukcekmece Golu`nden baslayip Terkos Golu`nun batisindan gececek Istanbul Kanali, uzunlugu 47 km, su yuzeyindeki genisligi 100 m, derinligi 25 m olarak tasarlanmistir. 1994 yilinda Bulent Ecevit Istanbul’un Avrupa yakasinda Karadeniz’le Marmara arasinda bir kanal acilmasini onermisti.[8] Ve proje "Bogaz ve DSP’nin Kanal Projesi" ismiyle DSP`nin secim brosurlerinde yer almisti. Asagidaki tablo Istanbul Bogazi`ndan gecen buyuk gemilerin toplam hacmini ve miktarini gostermektedir:[9] Ilk defa 23 Eylul 2010`da gazeteci Hincal Uluc tarafindan "Basbakan`dan bir `Cilgin` proje ki.." adli yazisinda projenin icerigi verilmeden bahsedilmistir.[10] 2011 yilinda donemin basbakani Recep Tayyip Erdogan`in deyimiyle "cilgin proje" olarak basina yansidi ancak projenin adi, icerigi ve yeri uzun sure gizli tutuldu. 27 Nisan 2011 tarihinde Sutluce`de bulunan Halic Kongre Merkezi`nde yapilan basin toplantisiyla projeye iliskin temel bilgiler aciklandi.[1] Kanal Istanbul Projesi ile ilgili ana amac, mevcut gemi trafiginin, Istanbul Bogazi’nin yani sira olusturulacak bir kanal ile gelecekteki seyir sayisi ve gemi ozelliklerindeki degisimler de dikkate alinarak Karadeniz’den Marmara Denizi’ne gecisinin hizli, guvenli ve ekonomik olarak saglanmasi, Istanbul Bogazici`ndeki yogun gemi gecis trafiginden kaynaklanan cok yonlu sorunlarin cozumlenmesidir. Kanal Istanbul, lojistik ve turizm sektorunu guclendirmesi, Istanbul Havalimani gibi buyuk projelerle entegre olmasi, Istanbul Bogazi’nin trafik yukunu hafifleterek buradan tehlikeli madde tasiyan tankerlerden dolayi olasi tehlike ve riskleri minimize etmesi ve yerel hukuka tabi yapay bir su yolu olmasi amaclaniyor.[11] Aciklamalara gore, resmî adiyla Kanal Istanbul, sehrin Avrupa Yakasi`nda hayata gecirilecek. Kanalin Marmara Denizi ile birlestigi noktada 2023 yilina degin kurulmasi ongorulen iki yeni kentten biri kurulacak. Kanalin uzunlugu 40–45 km; genisligi yuzeyde 145–150 m, tabanda ise yaklasik 125 m olacak.[1] Suyun derinligi 25 m olacak. Bu kanalla birlikte Istanbul Bogazi tanker trafigine tumuyle kapanacak, Istanbul`da iki yeni yarimada, yeni bir de ada olusacaktir.[1] 453 milyon metrekareye kurulmasi planlanan "Yeni Sehir"`in 30 milyon metrekaresini Kanal Istanbul olusturmaktadir.[12] Diger alanlar 78 milyon metrekare ile havaalani, 33 milyon metrekare ile Ispartakule ve Bahcesehir, 108 milyon metrekare ile yollar, 167 milyon metrekare ile imar parselleri ve 37 milyon metrekaresi ise ortak yesil alanlara ayrilmistir.[12] Projenin etut calismasi iki yil surecek. Cikartilan topraklar, buyuk bir havalimani ve liman yapiminda kullanilacak, tasocaklarinin ve kapatilan madenlerin doldurulmasi icin yararlanilacak.[13] Projenin maliyetinin 10 milyar dolarin uzerinde olabilecegi belirtiliyor.[14] 15 Ocak 2018 tarihinde projenin guzergâhi belli olmustur. Kanal Istanbul icin nihai guzergah, bes alternatif guzergah arasinda yapilan calismalarin ardindan secildi. Ulastirma Bakanligi tarafindan projenin Kucukcekmece Golu, Sazlisu Baraji ve Terkos Baraji guzergahlarindan gececegi kamuoyuna duyurulmustur.[15] Kanal guzergahinin yaklasik 6.149 m’lik kismi Istanbul ili, Kucukcekmece ilcesi sinirlari icerisinde, yaklasik 3.189 m’lik kismi Istanbul ili, Avcilar ilcesi sinirlari icerisinde, yaklasik 6.061 m’lik kismi Istanbul ili, Basaksehir ilcesi sinirlari icerisinde ve kalan yaklasik 27.383 m’lik kismi ise Istanbul ili, Arnavutkoy ilcesi sinirlari icerisinden gecmektedir. Kanal guzergahinin 1.724 m’si Marmara Denizi, 3.680 m’si ise Karadeniz icerisinde kalmaktadir. Kanal Istanbul gidis ve gelis olarak tek yonlu isletilecek bir yapay su yolu olup, kanaldan gecmesi ongorulen maksimum gemi boyutu dikkate alindiginda en dar yerinde kanal taban genisligi 275 metre ve minimum su derinligi 20,75 metredir. Kanal uzerinde planlanan kopru gecisleri dogrultusunda kanaldan gecebilecek en buyuk gemi boyutlari; 275 – 350 m uzunluk, 49 m genislik, 17 m su cekimi ve su seviyesinden 58 m yukseklik olarak belirlenmistir.[11] Kanal guzergahi boyunca kanal icerisinde olabilecek bir ariza veya kaza durumunda gerekli yardimin saglanacagi 7 adet Acil Baglanma Alani ve gemi trafigine bagli olarak beklemek icin de Kucukcekmece Golu’nde 2 adet demirleme alani bulunmaktadir. Buna ek olarak, kanal girislerinde hizmet gemilerinin yerlesmesi icin birer adet olmak uzere toplam 2 adet Romorkor Baglanma Alani yer almaktadir.[11] Projenin toplam maliyeti 75 milyar ₺ olarak aciklanmistir. Kopru ve havalimanlari gibi yatirimlar da hesaba katildiginda toplam maliyetin 118 milyar ₺ olacagi tahmin edilmektedir.[16] Projenin aciklandigi 27 Nisan 2011 tarihinde cesitli gorusler aciklandi. Projenin Terkos`un ve Buyukcekmece`nin batisinda gerceklesecegini ifade eden Yildiz Teknik Universitesi Mimarlik Fakultesi Ogretim Uyesi Zekai Gorgulu, "Proje icin Halic-Cendere Vadisi gibi konustuk ama simulasyonu izleyince bu tek basina bir kanal projesi degil. Ozellikle Karadeniz kiyisinda ciddi bir yapilasmanin da kuruldugunu gorduk. Belki de yeni aciklanan kentlerden biri de olabilir." dedi.[17] Yeditepe Universitesi Ogretim Uyesi Mesut Casin, projenin Rusya`yi ve Karadeniz`e kiyidas olan ulkeleri rahatlatmasi yonunden de onemli oldugunu soyledi.[17] Greenpeace cevreci orgutu, projenin Istanbul`un su kaynaklarini bitirecegine, deniz kimyasini bozarak canlilarin yok olmasina yol acacagina ve tarim-orman arazilerini olumsuz etkileyecegine dikkat cekti.[18] Orgutun Akdeniz Genel Direktoru Uygar Ozemsi bu projenin gerceklesmesi durumunda deniz canlilarinin, su havzalarinin, verimli tarim alanlarinin ve ormanlarin ciddi sekilde olumsuz etkilenecegini belirtti.[18] Mimarlar Odasi`nin Istanbul Subesi`nden Mucella Yapici, projenin Istanbul`un dogal yasam kaynaklarini tehlikeye atacagini ve Istanbul Bogazi`ndaki petrol tankerlerinin yarattigi tehlikenin Kanal Istanbul`da da mevcut olacagini soyledi.[19] Karadeniz Teknik Universitesi Surmene Deniz Bilimleri Fakultesi Dekani Kadir Seyhan ise Istanbul Bogazi`ndaki gemi trafiginin balik goclerini olumsuz etkiledigini ve Kanal Istanbul`un balik goclerini kolaylastiracagini soyledi.[20] Turk Muhendis ve Mimar Odalari Birligi Sehir Plancilari Odasi, Istanbul`un deprem ve ulasim gibi en onemli sorunlarini cozmesini bekledigi bu projenin, bunlarin aksine baska sikintilara da yol acacak bir proje olacagini savundu. Istanbul`un artik tehdit altinda olan dogal ve cevresel degerlerini kaybetmesine yol acacak bir proje olacagini belirtti.[21] Halic`in temizlenmesinde gorev almis Hacettepe Universitesi Ogretim Uyesi Cemal Saydam, Kanal Istanbul projesinin Marmara Denizi`nde ekolojik felakete neden olacagini soyledi.[22] Haziran 2014`te Cemal Saydam ve 4 arkadasi, Cilgin Proje Kanal Istanbul adinda bir kitap yayinladi.[23] Bu kitapta projenin Istanbul`un su kaynaklarina, deniz canlilarina etkisinin ne olacagi incelenmektedir. Ayrica, Cemal Saydam Karadeniz ve Akdeniz arasindaki tuzluluk ve besin maddesi farklililarindan dolayi kanalin Istanbul`da curuk yumurta kokusuna neden olacagini soylemistir.[24] Kanal Istanbul ile ilgili CED raporu Aralik 2019`da yayinlanmistir. Istanbul Buyuksehir Belediye baskani Ekrem Imamoglu da, "Istanbul’un bu projeye degil, butun riskli yapilarin acilen yenilenmesine ihtiyaci var" seklinde aciklamada bulundu.[25] Ayrica Istanbul Buyuksehir Belediyesi tarafindan Istanbul geneline asilan, Ya Kanal Ya Istanbul slogani bulunan afisler de sokuldu.[26] Imamoglu sinirli finansal kaynaklarin oncelikle Istanbul`u depreme hazirlamak ve ekonomi icin kullanilmasi gerektigini soyledi[27] ve Kanal Istanbul butcesiyle Istanbul`daki tum riskli binalarin yeniden yapilabilecegini soyledi.[28] MAK Danismanligin 2020 yilinda Istanbul`da yaptigi ankete gore, ankette katilanlarin yuzde 80.4 Kanal Istanbul projesini desteklemedigini soyledi. Destekleyenlerin orani yuzde 7.9`da kaldi.[29] Inanlar Insaat Yonetim Kurulu Baskani Serdar Inan, projenin kendi kendisini finanse edebilecek bir proje oldugunu ifade etti ve "Birkac yuz milyar dolar para getirebilecek bir proje. Su anki bogazdan cok daha guzelini bile yapabiliriz." diye konustu.[30] Ascioglu Insaat Yonetim Kurulu Baskani Yasar Ascioglu, projenin devlete sifir maliyeti olacagini dusundugunu belirtti. Ascioglu, "Basbakan `Genellikle devlet arazilerinin yogun oldugu yerlerden gecmeye gayret gosterecegiz.` dedi. Bu ikinci bogazin maliyetini karsilar ve gecer. Yatirim oralara kayacak. Devletin mali degerlenecek." dedi.[30] Fakat, Ankara Universitesi`nden Prof. Dr. Korkut Boratav`in dedigine gore Kanal Istanbul`un "ozel ve toplumsal getiri ve maliyet ogelerini birlikte dikkate alan bir net getiri hesabinin negatif bir deger vermesi dahi olasidir."[31] Projenin Istanbul Bogazi`na alternatif bir kanal oldugu ortaya cikinca hukukcular arasinda kanalin yasal statusu hakkinda tartismalar basladi. Kanalin Montro Bogazlar Sozlesmesi`ne aykiri bir durum yaratip yaratmayacagi tartisilmaya baslandi. Montro sozlesmesi ile Amerika Birlesik Devletleri, Karadeniz`e ancak sinirli tonajlarla, yuklerle, silahlarla ve sinirli bir sureligine girebiliyordu.[32] Yapilmasi planlanan bu kanalin Montro sozlesmesine dâhil olup olmayacagi ve Yeni Buyuk Oyun`daki yeri de tartisma konularindan birisi oldu.[33] Emekli Tumamiral Doc. Dr. Cihat Yayci`ya gore Kanal Istanbul, Montro Sozlesmesi’ni etkilemiyor. "Montro Bogazlar Sozlesmesi Istanbul Bogazi, Marmara Denizi ve Canakkale Bogazi’ni kapsiyor. Karadeniz`e gececek gemilerin de oncesinde Marmara ve Canakkale`den gecme sartlarini Montro duzenliyor. Dolayisiyla Marmara Denizi’ne nereden girerseniz girin bir sey fark etmez. Orasi kara ulkesinin devami gibi kabul edilir ve Deniz Hukuku’nda bir ada olmaz" ifadelerini kullandi.[34]